ખેડૂતો માટે રૂ. ૪ લાખની સહાય | ખેડૂત અકસ્માત વીમા યોજનાની સંપૂર્ણ માહિતી

 

ગુજરાતના ખેડૂતો માટે સુરક્ષા કવચ: અકસ્માત વીમા યોજનાની એવી ૫ વાતો જે તમારે જાણવી જ જોઈએ

પ્રસ્તાવના

ગુજરાતનો ખેડૂત જગતનો તાત છે, પરંતુ ખેતી એ કુદરત અને જોખમો વચ્ચે રમાતી એક મજબૂત મથામણ છે. ખેતરમાં રાત-દિવસ કામ કરતી વખતે કે મુસાફરી દરમિયાન અચાનક આવતી આફતો માત્ર એક વ્યક્તિને જ નહીં, પણ સમગ્ર પરિવારના ભવિષ્યને અંધકારમાં ધકેલી દે છે. આવી કટોકટીના સમયે ગુજરાત સરકારની 'ખેડૂત અકસ્માત વીમા યોજના' એક મજબૂત સામાજિક સુરક્ષા કવચ બનીને ઉભરી આવે છે. એક વરિષ્ઠ સામાજિક કલ્યાણ વિશ્લેષકની દ્રષ્ટિએ, આ યોજના માત્ર આર્થિક મદદ નથી, પણ મુશ્કેલ સમયમાં ખેડૂત પરિવારનો આત્મવિશ્વાસ ટકાવી રાખવાનો સરકારનો એક સંવેદનશીલ પ્રયાસ છે

.

૧. માત્ર ખેડૂત જ નહીં, હવે આખું કુટુંબ સુરક્ષિત છે: યોજનાનો વિસ્તાર

આ યોજનાની સફર ૨૬ જાન્યુઆરી, ૧૯૯૬થી શરૂ થઈ હતી. એક મહત્વની વહીવટી જાણકારી મુજબ, ૧ એપ્રિલ, ૨૦૦૮થી આ યોજનાને 'ગુજરાત સામુદાયિક અકસ્માત વીમા યોજના'માં આવરી લેવામાં આવી છે. સમયની સાથે સરકારે આ યોજનાના વ્યાપમાં જે પરિવર્તનો કર્યા છે તે પ્રશંસનીય છે:

• ૧ એપ્રિલ, ૨૦૧૨: ખેડૂતના પ્રથમ કાયદેસરના વારસદાર (પુત્ર કે પુત્રી) ને યોજનામાં સામેલ કરાયા.
• ૧ એપ્રિલ, ૨૦૧૬: ખેડૂતના પતિ અથવા પત્નીનો પણ આ સુરક્ષા કવચમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો.
• ૧૩ નવેમ્બર, ૨૦૧૮: એક મહત્વપૂર્ણ સુધારા દ્વારા હવે પ્રથમ સંતાનને બદલે 'કોઈપણ સંતાન' (પુત્ર કે પુત્રી) આ યોજનાનો લાભ મેળવી શકે છે.

વિશ્લેષણ: ગુજરાતમાં ખેતી એ માત્ર એક વ્યક્તિનું કામ નથી, પરંતુ તે એક 'સામૂહિક પારિવારિક શ્રમ' છે. જ્યારે પરિવારના સભ્યો ખેતીકામમાં કે અન્ય રીતે અકસ્માતનો ભોગ બને છે, ત્યારે આખા ઘરની આર્થિક કરોડરજ્જુ તૂટી જાય છે. સરકારનો આ વિસ્તૃત અભિગમ સ્વીકારે છે કે ખેતી સાથે જોડાયેલું દરેક સભ્ય સુરક્ષાનું હકદાર છે.

યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય: અકસ્માતે મૃત્યુ અથવા અપંગતાના કિસ્સામાં ખેડૂતના વારસદારને આર્થિક સહાય પૂરી પાડી પરિવારને સામાજિક અને આર્થિક ટેકો પૂરો પાડવાનો છે.

૨. પ્રીમિયમની ચિંતા છોડો, ૧૦૦% સરકારી સહાય

સામાન્ય રીતે કોઈ પણ વીમા કવચ મેળવવા માટે વ્યક્તિએ નિયમિત પ્રીમિયમ ભરવું પડતું હોય છે, પરંતુ આ યોજના ૧૦૦% રાજ્ય પુરસ્કૃત (State Sponsored) છે.

• ખેડૂતોએ આ વીમા માટે કોઈ ફોર્મ ભરીને પ્રીમિયમ ભરવાની જરૂર નથી.
• ખેતીવાડી નિયામકની કચેરી દ્વારા રાજ્યના તમામ નોંધાયેલા ખેડૂતો વતી પ્રીમિયમની રકમ દર વર્ષે ૧લી એપ્રિલ પહેલા વીમા નિયામકને અગાઉથી જ ચૂકવી દેવામાં આવે છે.

આ મોડેલ આર્થિક રીતે નબળા અને સીમાંત ખેડૂતો માટે અત્યંત આશીર્વાદરૂપ છે, કારણ કે તેમને કોઈ પણ આર્થિક બોજ વગર લાખો રૂપિયાનું સુરક્ષા કવચ મળી રહે છે.

૩. ૪ લાખ સુધીની આર્થિક સહાયનું માળખું

અકસ્માતની ગંભીરતા અને શારીરિક નુકસાનના આધારે સહાયની રકમનું માળખું નીચે મુજબ નક્કી કરવામાં આવ્યું છે:

• ₹૪,૦૦,૦૦૦/- : અકસ્માતે મૃત્યુ અથવા ૧૦૦% કાયમી અપંગતાના કિસ્સામાં.
• ₹૪,૦૦,૦૦૦/- : અકસ્માતને કારણે બે આંખ અથવા બે અંગ (હાથ અથવા પગ) ગુમાવવા પર.
• ₹૪,૦૦,૦૦૦/- : અકસ્માતને કારણે એક આંખ અને એક અંગ ગુમાવવા પર.
• ₹૨,૦૦,૦૦૦/- : અકસ્માતને કારણે માત્ર એક આંખ અથવા માત્ર એક અંગ ગુમાવવા પર.

આ સહાયની રકમ સીધી વારસદારના બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે, જેથી વચેટિયાઓની કોઈ શક્યતા રહેતી નથી.

૪. વ્યાપક પાત્રતા અને વારસદારોની અગ્રતા

આ યોજનાની પાત્રતા અને વય મર્યાદા તેને અન્ય યોજનાઓ કરતા અલગ પાડે છે:

• વય મર્યાદા (૫ થી ૭૦ વર્ષ): આ એક અત્યંત ઉદાર અને વ્યાપક મર્યાદા છે. તે ગ્રામીણ વાસ્તવિકતાને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવી છે, જ્યાં ૫ વર્ષના બાળકથી લઈને ૭૦ વર્ષના વૃદ્ધો પણ કોઈને કોઈ રીતે ખેતીકામ સાથે સંકળાયેલા હોય છે.
• અકસ્માત એ પાયાની શરત: સહાય મેળવવા માટે મૃત્યુ કે અપંગતાનું કારણ માત્ર 'અકસ્માત' હોવું અનિવાર્ય છે. કુદરતી મૃત્યુ અથવા આત્મહત્યાના કિસ્સામાં આ યોજના લાગુ પડતી નથી.
• વારસદારોની અગ્રતા (Hierarchy): સહાય મેળવવા માટે સરકાર દ્વારા સ્પષ્ટ ક્રમ નક્કી કરાયો છે: (૧) પતિ અથવા પત્ની, (૨) બાળકો (પુત્ર/પુત્રી), (૩) માતા-પિતા, (૪) પૌત્ર-પૌત્રી, (૫) અપરિણીત/વિધવા/છૂટાછેડા લીધેલ બહેન.

૫. ૧૫૦ દિવસની સમયમર્યાદા અને જરૂરી દસ્તાવેજો

અકસ્માત જેવી દુખદ ઘટનામાં દસ્તાવેજી પ્રક્રિયાની જાણકારી હોવી ખૂબ જરૂરી છે. અકસ્માતના ૧૫૦ દિવસની અંદર સંબંધિત જિલ્લા ખેતીવાડી અધિકારીને અરજી કરવી ફરજિયાત છે.

જરૂરી દસ્તાવેજોની ચેકલિસ્ટ:

• નિયત નમૂનામાં અરજી (પરિશિષ્ટ ૧ થી ૫)
• જમીનના પુરાવા: ૭/૧૨, ૮-અ અને હક પત્રક (નમૂના નંબર ૬) ની નકલ.
• પોસ્ટ મોર્ટમ (PM) રિપોર્ટ અને મૃત્યુનું પ્રમાણપત્ર.
• પોલીસ પંચનામું (FIR) અને ઇન્ક્વેસ્ટ પંચનામું.
• સબ ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ (SDM) રિપોર્ટ અને પોલીસ તપાસ અહેવાલ.
• અપંગતાના કિસ્સામાં સક્ષમ તબીબી અધિકારીનું પ્રમાણપત્ર.
• બાહેંધરી પત્રક અને પેઢીનામું.
• વિશેષ નોંધ: જો અકસ્માત વાહન ચલાવતી વખતે થયો હોય, તો ચાલક પાસે માન્ય ડ્રાઈવિંગ લાયસન્સ હોવું અત્યંત આવશ્યક છે.

અગત્યની લિંક  

ખેડુત અકસ્માત વિમા યોજનાનુ PDF  ફોર્મ ડાઉનલોડ કરવા માટે અહીં ક્લિક કરો 

ઠરાવ ડાઉનલોડ કરવા માટે અહીં ક્લિક કરો 

ઓફિશિયલી વેબસાઇટ : https://dag.gujarat.gov.in 

  

 

નિષ્કર્ષ

ગુજરાત સરકારની ખેડૂત અકસ્માત વીમા યોજના એ ખેતી અને ખેડૂતની સુરક્ષા માટેનું એક મજબૂત પીઠબળ છે. એક જાગૃત નાગરિક અને ખેડૂત તરીકે, આપણે આ યોજનાના નિયમો અને પ્રક્રિયાથી માહિતગાર રહેવું જોઈએ. અકસ્માતને આપણે રોકી શકતા નથી, પણ તેનાથી આવતી આર્થિક પાયમાલી સામે આ યોજના દ્વારા ચોક્કસ લડી શકીએ છીએ.

શું તમારા આસપાસના ખેડૂત પરિવારો આ સુરક્ષા કવચ વિશે જાણે છે? તમારી એક નાની જાણકારી કોઈના મુશ્કેલ સમયમાં મોટો ટેકો બની શકે છે. માટે વધુ ને વધુ મિત્રો ને શેર કરવા વિનંતી