'ઘડિયાળ' (Clock) રીઝનીંગ: માસ્ટર શોર્ટકટ ટ્રીક્સ અને સંપૂર્ણ માહિતી
માત્ર 2 સેકન્ડમાં ઘડિયાળના પ્રશ્નો સોલ્વ કરો! | Master Clock Reasoning Tricks in Gujarati
અહીં ઘડિયાળ સંબંધિત તમામ મુદ્દાઓની સરળ સમજૂતી, સૂત્રો અને અગાઉની પરીક્ષાઓમાં પૂછાયેલા દાખલાઓ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે.
⏱️ ૧. ઘડિયાળના મૂળભૂત ખ્યાલો (Basic Conc
epts)
કોઈપણ દાખલો ગણતા પહેલા આ પાયાની બાબતો યાદ રાખો:
કુલ ખૂણો: ઘડિયાળનું ડાયલ ગોળાકાર હોય છે, એટલે કે તે 360° નો ખૂણો ધરાવે છે.
મિનિટ કાંટાની ઝડપ: મિનિટ કાંટો 60 મિનિટમાં આખું ચક્કર (360°) પૂરું કરે છે.
તેથી, 1 મિનિટમાં તે = 360° / 60 = 6° (ડિગ્રી) ફરે છે.
કલાક કાંટાની ઝડપ: કલાક કાંટો 12 કલાકમાં આખું ચક્કર પૂરું કરે છે.
તે 1 મિનિટમાં માત્ર 0.5° (અડધો ડિગ્રી) જ ફરે છે.
🚀 ૨. દાખલા ગણવાની શોર્ટકટ રીતો અને સૂત્રો (Formulas & Tricks)
૧. બે કાંટા (કલાક અને મિનિટ) વચ્ચેનો ખૂણો શોધવો:
જો તમને કોઈ ચોક્કસ સમય આપ્યો હોય અને બંને કાંટા વચ્ચેનો ખૂણો પૂછ્યો હોય, તો આ માસ્ટર સૂત્રનો ઉપયોગ કરો:
ખૂણો (θ) = | 30H - 5.5M | અથવા | 30H - 11/2 M |
અહીં H એટલે કલાક (Hour) અને M એટલે મિનિટ (Minute).
૨. દર્પણ પ્રતિબિંબ (Mirror Image / અરીસાનો સમય):
જો સમય 1 થી 11 ની વચ્ચેનો હોય, તો આપેલા સમયને 11:60 માંથી બાદ કરો.
જો સમય 11 થી 1 ની વચ્ચેનો હોય, તો આપેલા સમયને 23:60 માંથી બાદ કરો.
૩. જળ પ્રતિબિંબ (Water Image / પાણીમાં પ્રતિબિંબ):
જો મિનિટ 30 કે તેથી ઓછી હોય, તો સમયને 18:30 માંથી બાદ કરો.
જો મિનિટ 30 થી વધુ હોય, તો સમયને 17:90 માંથી બાદ કરો.
૪. યાદ રાખવા જેવા સીધા આંકડા (જે સીધા માર્ક્સ અપાવશે):
0° નો ખૂણો (બંને કાંટા ભેગા થવા): 12 કલાકમાં 11 વાર અને 24 કલાકમાં 22 વાર થાય.
180° નો ખૂણો (બંને કાંટા વિરુદ્ધ દિશામાં): 12 કલાકમાં 11 વાર અને 24 કલાકમાં 22 વાર થાય.
90° નો ખૂણો (કાટખૂણો): 12 કલાકમાં 22 વાર અને 24 કલાકમાં 44 વાર બને છે.
📝 3. અગાઉની પરીક્ષામાં પૂછાયેલા દાખલા અને ઉકેલ (Solved Examples)
દાખલો ૧: ઘડિયાળમાં 7:20 વાગ્યા હોય, ત્યારે કલાક અને મિનિટ કાંટા વચ્ચે કેટલા ડિગ્રીનો ખૂણો બનશે? (SSC/CAT માં પૂછાયેલ)
ઉકેલ: અહી H = 7 અને M = 20 છે.
સૂત્ર: | 30H - (11/2)M |
= | 30(7) - (11/2 × 20) |
= | 210 - 110 |
= 100° (જવાબ: બંને કાંટા વચ્ચે 100 ડિગ્રીનો ખૂણો બનશે.)
દાખલો ૨: જો ઘડિયાળમાં 5:00 વાગ્યા હોય, તો અરીસામાં (Mirror) જોતાં કેટલા વાગ્યા હોય તેવું દેખાશે? (RRB Group D માં પૂછાયેલ)
ઉકેલ: સમય 1 થી 11 ની વચ્ચે છે, તેથી તેને 11:60 માંથી બાદ કરીશું.
- 11 : 60 -05 : 00
06 : 60 (60 મિનિટ એટલે 1 કલાક, તેથી 6 + 1 = 7)
જવાબ: 7:00 વાગ્યા હશે.
દાખલો ૩: ઘડિયાળમાં 12:38 થયા છે, તેને અરીસામાં જોવામાં આવે તો પ્રતિબિંબ કયો સમય બતાવશે? (GPSC/PSI લેવલ)
ઉકેલ: અહી સમય 11 વાગ્યા પછીનો છે, તેથી 23:60 માંથી બાદ કરીશું.
- 23 : 60 -12 : 38
11 : 22
જવાબ: 11:22 વાગ્યા હશે.
દાખલો ૪: 5:40 નો સમય થયો છે, તેનું પાણીમાં પ્રતિબિંબ (Water Image) શું મળશે?
ઉકેલ: અહી મિનિટ 30 થી વધારે (40) છે, તેથી 17:90 માંથી બાદ કરીશું.
- 17 : 90 -05 : 40
12 : 50
જવાબ: 12:50 નો સમય બતાવશે.
❓ 4. વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
પ્રશ્ન 1: એક દિવસમાં (24 કલાકમાં) બંને કાંટા કેટલી વાર એકબીજાની ઉપર (0 ડિગ્રી) આવે છે?
જવાબ: 22 વાર. સામાન્ય રીતે આપણને લાગે કે 24 વાર ભેગા થવા જોઈએ, પરંતુ 11 વાગ્યાથી 1 વાગ્યાની વચ્ચે કાંટા માત્ર બરાબર 12 વાગ્યે જ ભેગા થાય છે. તેથી 12 કલાકમાં 11 વાર અને 24 કલાકમાં 22 વાર ભેગા થાય છે.
પ્રશ્ન 2: પાણીના પ્રતિબિંબના દાખલામાં જો જવાબમાં કલાક માઈનસમાં કે શૂન્ય આવે તો શું કરવું?
જવાબ: જો ગણતરી પછી કલાકનો જવાબ 00 આવે, તો તેને 12 વાગ્યા તરીકે ગણવો (દા.ત. 00:50 આવે તો જવાબ 12:50 માનવો).
પ્રશ્ન 3: ઘડિયાળનો કાંટો એક મિનિટમાં કેટલું અંતર કાપે છે?
જવાબ: મિનિટનો કાંટો એક મિનિટમાં 6° નું અંતર કાપે છે, જ્યારે કલાકનો કાંટો એક મિનિટમાં માત્ર અડધો ડિગ્રી (0.5°) નું જ અંતર કાપે છે.
પ્રશ્ન 4: અરીસાના દાખલામાં સમય સેકન્ડમાં પણ આપ્યો હોય (દા.ત. 4 કલાક 20 મિનિટ 15 સેકન્ડ), તો શું કરવું?
જવાબ: જો સેકન્ડ આપી હોય, તો 11:60 ના બદલે સમયને 11:59:60 માંથી બાદ કરવો. (દા.ત. 11:59:60 - 04:20:15 = 07:39:45).
આ તમામ નિયમો અને શોર્ટકટને બરાબર પાકા કરી લો, જેથી આવનારી CCE, GPSC કે અન્ય વર્ગ-3 ની પરીક્ષામાં ઘડિયાળનો એકપણ માર્ક કપાય નહીં!
Social Plugin